ΤΟ ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟΝ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΕΩ


Τοῦ Ἀρχιμ. Μαξίμου Ματθαίου

Τό παρόν ἄρθρο δημοσιεύθηκε στήν «ΣΥΜΒΟΛΗ» Ἐπιθεώρησις τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ τυπικοῦ, τεῦχος 7, σέ συνέχεια συναφῶν ἄρθρων δημοσιευμένων στήν «ΣΥΜΒΟΛΗ» (www.symbole.gr) ὑπό τοῦ ἐγκρίτου ἰδιοκτήτου καί διευθυντοῦ συντάξεως κ. Διονυσίου Μπιλάλη-Ἀνατολικιώτου ( τ. 1 σ 3 κἑ. καί τ. 4 σ. 20 κἑ.)


Εἰς τά τεύχη 1 καί 4 τῆς ΣΥΜΒΟΛΗΣ ἀντιμετωπίσθη πολύ ἀναλυτικῶς τό ὄντως περίπλοκον, ἀπό πολλῶν ἀπόψεων, θέμα τῆς ἀκολουθητέας τυπικῆς διατάξεως τοῦ Σαββάτου πρό τῶν ᾿Απόκρεω (Ψυχοσάββατον), ὥστε νά διασαφηθῇ τό πρόβλημα.


᾿Αλλ᾿ ἐπιτρέψατέ μου, ἐν συνεχείᾳ τῶν ὄντως ὀρθῶν διατυπώσεών σας, νά σᾶς εἴπω, ὅτι δέν ἐξηντλήθη ὁ γενικός προβληματισμός τοῦ θέματος, ἐπειδή συνέβη νά ἀντιμετωπίσητε δύο μόνον περιπτώσεις (τεύχη 1 καί 4) κατά τάς ὁποίας ὁ ἦχος τῆς ἑβδομάδος ἦτο ὁ β΄ καί ὁ α΄ ἀντιστοίχως. Καί αὐτό ἔχει σημασίαν.


Διά γενικότερον προβληματισμόν χρῄζει συναφῶς σχολιασμοῦ καί ἡ περίπτωσις, καθ᾿ ἥν ὁ ἐνόρδινος τῆς ἑβδομάδος ἦχος θά ἦτο ὁ πλ. β΄. Τότε εἰς τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ ποῖα ἰδιόμελα τοῦ Δαμασκηνοῦ θά ψαλοῦν; ἀφοῦ τό ἕν τίθεται μονίμως ὡς δοξαστικόν τῶν ἀποστίχων τοῦ ἑσπερινοῦ καί τό ἕτερον τῶν ἀποστίχων τοῦ ὄρθρου. Τότε ἀναγκαστικῶς παραπέμπομεν εἰς τήν τάξιν τοῦ Σαββάτου πρό τῆς Πεντηκοστῆς καί ἐμμέσως δικαιώνεται τό ΤΚΠ, τό ὁποῖον μονίμως παραπέμπει ἐκεῖ, διά τήν ἀποφυγήν προφανῶς ἀποριῶν. ῾Ο ἀείμνηστος Γ. Μπεκατῶρος εἰς τήν Τ1992, ὅτε ὁ ἦχος τῆς ἑβδομάδος ἦτο πλ. β΄ ἠναγκάσθη νά τυπώσῃ τά δύο νεκρώσιμα τροπάρια τοῦ Πεντηκοσταρίου πρός εὐκολίαν τῶν ψαλτῶν. Εὐκόλως ἠδύνατο νά τούς παραπέμψῃ εἰς τό Πεντηκο-στάριον.


᾿Εκ τούτου, ἀντιλαμβάνεσθε, ὅτι διά μίαν ὁλικήν ἀντιμετώπισιν τοῦ θέματος, θά πρέπῃ νά ἐξευρεθῇ ἡ βαθυτέρα αἰτία τοῦ προβλήματος, ἡ ὁποία καί δημιουργεῖ τάς τόσον περιπλεκομένας τυπικάς διατάξεις, ὀρθάς ἤ μή.


Παραλλήλως καί ἐξ ἀρχῆς θά πρέπῃ νά ἐπισημανθῇ, ὅτι τό ὅλον πρόβλημα τῆς ἀκολουθητέας τυπικῆς διατάξεως[1], ἐντοπίζεται εἰς τά ἀπόστιχα τοῦ ἐσπερινοῦ. ᾿Ενδεχομένως καί εἰς τόν νεκρώσιμον κανόνα.


Τό ΤΜΕ θέλον προφανῶς νά διορθώσῃ τό ΤΚΠ, ἐκλαμβάνον αὐτό ὡς σφαλλόμενον, καί μή θέλον νά συνεχίσῃ τήν σταθεροποίησιν τῶν ἀποστίχων εἰς τόν πλ. β΄, ὁρίζει διά τά ἀπόστιχα, ἀσαφῶς, τά δ΄ μαρτυρικά τοῦ ἤχου.


·        ἀντέγραψε προχείρως τό ἤμισυ τῆς ἐσφαλμένης διατυπώσεως τοῦ Τριῳδίου (τά δ΄ μαρτυρικά τά τοῦ ἤχου ἀντί τοῦ ὀρθοῦ τό δ΄ μαρτυρικόν τό τοῦ ἤχου), χωρίς νά προσέξῃ εἰς τί ἀφορᾷ;


·        ὁρίζει ἐπιπολαίως, τά, εἰς τήν Παρακλητικήν, ἀπόστιχα τῆς Παρασκευῆς ἑσπέρας καταχωρούμενα μέ τίτλον <᾿Απόστιχα μαρτυρικά>  ἤ <᾿Απόστιχα Στιχηρά μαρτυρικά>  εἰς τούς τέσσαρας πρώτους κυρίους ἤχους[2], ὅπου ἔχομεν μέν ἐν συνόλῳ 4 τροπάρια, ἐκ τῶν ὁποίων ὅμως μόνον τά 3 εἶναι μαρτυρικά, ἅτινα καί σαφῶς προεψάλησαν ὡς κεκραγάρια;


·        ἐννοεῖ ὄντως (ἄν καί ἀμφίβολον) τά 4 μαρτυρικά τῶν αἴνων, ἅτινα δέν θά ψαλοῦν τήν ἑπομένην, τοῦ Τριῳδίου διαλαμβάνοντος σταθερά τροπάρια διά τούς αἴνους;


Τί νά ὑποθέσῃ κανείς;

Δι᾿ αὐτά ὅμως, ἐγράψατε ἀναλυτικῶς.


Τό πρόβλημα τῶν ψαλτέων τροπαρίων εἰς τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ τοῦ Σαββάτου πρό τῶν ᾿Απόκρεω, ἐκτός τῆς ἐσφαλμένης διατυπώσεως τοῦ ΤΜΕ, ἐντοπίζεται καί ἀλλοῦ.


Εἰς αὐτήν ταύτην τήν δομήν τῆς ᾿Ακολουθίας τοῦ Τριῳδίου.


῾Η ὁδηγία τοῦ Τριῳδίου διά τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ, ὁρίζουσα "τό δ΄ μαρτυρικόν τό τοῦ ἤχου, καί τά β΄ Νεκρώσιμα, ᾿Ιωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ" εἶναι ἡ ἀρχαία καί νῦν ἰσχύουσα ὁδηγία διά τά Σάββατα μέ ᾿Αλληλούια[3], διατεταγμένη καί εἰς τήν Παρακλητικήν εἰς τούς τέσσαρας πλαγίους ἤχους, ἡ προβλέπουσα ὅμως Δόξα. Καί νῦν τό ἐν συνεχείᾳ Θεοτοκίον. ῾Η ἀντ᾿ αὐτοῦ παράθεσις ὡς δοξαστικοῦ τοῦ "᾿Αρχή μοι καί ὑπόστασις", καθώς καί ἄλλων νεκρωσίμων ἰδιομέλων τοῦ Δαμασκηνοῦ ὡς δοξαστικῶν, τοῦ "῎Αλγος τῷ ᾿Αδάμ" εἰς τά ἀπόστιχα τῶν αἴνων, τοῦ Θρηνῷ καί ὀδύρομαι εἰς τά κεκραγάρια καί τοῦ ῾Ως ἄνθος μαραίνεται εἰς τούς αἴνους, ἅτινα ἐτέθησαν καθ᾿ ἔλξιν καί ἀντιγραφήν ἐκ τῆς τοῦ Πεντηκοσταρίου ἀκολουθίας, μᾶλλον προϋπαρχούσης[4], ὑπό τῶν ἀρχικῶν ἐκδοτῶν τοῦ Τριῳδίου[5], ἵνα προσδοθῇ περαιτέρω ἔμφασις εἰς τό θέμα τῆς ἡμέρας, τῆς μνήμης, δηλονότι, πάντων τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος κεκοιμη-μένων, δημιουργοῦν σοβαρόν πρόβλημα εἰς τά ὁριζόμενα ὀρθῶς ὑπό τοῦ τυπικοῦ ἀπόστιχα, ὅταν ὁ ἦχος τῆς ἑβδομάδος εἶναι ὁ πλ. β΄, ὁ πλ. δ΄ ἤ ὁ β΄. Τότε θά πρέπει νά ὁρισθοῦν δύο ἕτερα νεκρώσιμα (ἰδιόμελα) τροπάρια, ὅπως συμβαίνει εἰς τό Πεντηκοστάριον, διά τόν πλ. β΄, ἕν ἕτερον διά τόν β΄ (ὅπως ὀρθῶς καί ἐσεῖς ὡρίσατε εἰς τό τεῦχος 1, ὅπου ἦχος τῆς ἑβδομάδος ἦτο ὁ β΄), ἕτερον καί διά τήν ἑβδομάδα μέ πλ. δ΄, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν, ὡς δοξαστικῶν, σταθερῶς ψαλλομένων νεκρωσίμων ἰδιομέλων ᾿Ιω. Δαμασκηνοῦ.


᾿Επίσης διά τήν ἐπιλογήν τῶν ψαλτέων ἀποστίχων ἐμμέσως εὐθύνεται καί ἡ Παρακλητική, ὅταν ὁ ἦχος τῆς ἑβδομάδος εἶναι εἷς ἐκ τῶν κυρίων, ὁπότε ἡ ὅλη παράθεσις τῶν τροπαρίων χρήζει καταλλήλου μετατροπῆς καί ἐξειδικευ-μένης ἐρεύνης, διά τήν τήρησιν τῆς ὀρθῆς τάξεως τοῦ Σαββάτου μέ ᾿Αλληλούια, προϋποτιθεμένης καί σχετικῆς ἐξοικειώσεως[6].


῾Η διατύπωσις ὅμως τοιούτων περιπλόκων τυπικῶν διατάξεων συνιστᾶ δύσκολον ἐφαρμογήν εἰς τήν πρᾶξιν διά τούς μή ἐξοικειωμένους καί μή "ἐκ τῆς προτεραίας καλῶς προετοιμασθέντας". Ταύτας τάς ἐπιπλοκάς, νομίζω, ἀποφεύγει τό ΤΚΠ, μέ τήν πρόβλεψιν σταθερῶν ἀποστίχων, τῶν ἐκ τοῦ Πεντηκοσταρίου. Αὐτάς, νομίζω, ἀποφεύγουν καί οἱ ὁρίσαντες, μέχρι σήμερον, διά τά ἀπόστιχα, τά εἰς τούς αἴνους μαρτυρικά, ἅτινα δέν θά ψαλοῦν τήν ἑπομένην, τοῦ Τριῳδίου καταχωρίζοντος σταθερῶς ἕτερα τροπάρια -στιχηρά προσόμοια- ἀναφερόμενα εἰς τό τῆς ἡμέρας θέμα.


᾿Εκ τῶν διαπιστώσεων τούτων διεφάνη, ὅτι τό συγκεκριμένον πρόβλημα θά ἐλύετο, ἐάν τό Τριῴδιον διελάμβανε μόνιμα καί σταθερά ἀπόστιχα διά τόν ἑσπερινόν τοῦ Σαββάτου πρό τῆς ᾿Απόκρεω, ὅπως συμβαίνει μέ τά γ΄ σταθερά κεκραγάρια, τούς αἴνους καί τά δοξαστικά, ἤ ἐάν παρέθετε ἄλλα δοξαστικά, οὐχί ἐκ τῶν νεκρωσίμων ἰδιομέλων τοῦ Δαμασκηνοῦ.


Συμπερασματικῶς, θά ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐάν εἰς μελλοντικήν ἔκδοσιν τοῦ Τριῳδίου, εἰδική ἐπιτροπή, ἤθελε ἐκλέξει, προβλέψει καί παραθέσει μόνιμα καί σταθερά ἀπόστιχα, ἤ ἀλλάξει τά δοξαστικά μετ᾿ ἄλλων, μή συμπιπτόντων μετά τῶν νεκρωσίμων ἰδιομέλων τοῦ Δαμασκηνοῦ, τῶν προβλεπομένων διά τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Παρασκευῆς τῶν εὑρισκομένων εἴς τε τήν Παρακλητικήν[7] καί τό Τριῴδιον[8]. Καί διά τάς δύο περιπτώσεις ὑπάρχουν κατάλληλα ἰδιόμελα τροπάρια εἰς τήν ἀρχαίαν ὑμνογραφίαν μας[9].


Αὕτη ἡ συμπλήρωσις ἤ ἡ ἀντικατάστασις θεωροῦμεν ὅτι θά εἶναι ἡ λύσις τοῦ προβλήματος καί ὅλης τῆς μέχρι τοῦδε προβληματικῆς, τῶν παρανοήσεων, παρερμηνειῶν, συγγραφῆς ἄρθρων καί ἀντιθέσεων. ᾿Εκεῖ καί μόνον, ἤτοι εἰς τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ, ἐντοπίζεται τό πρόβλημα καί ἐκεῖ ὑπάρχει καί ἡ δυνατότης ἐπιλύσεώς του.


Πρός τό παρόν, ὅμως, χρειάζεται μεγάλη προσοχή εἰς τήν ὀρθήν σύνταξιν τῶν ἐτησίων τυπικῶν διατάξεων ὑπό τῶν ἁρμοδίων, οἵτινες ὑποτίθεται, ὅτι θά πρέπῃ νά γνωρίζουν τήν ἀκρίβειαν τῆς τάξεως καί ὅλας τάς ἐπισημανθείσας λεπτομερείας[10]. Κατ᾿ ἀνάγκην καί πρός εὐκολίαν νά τυπώνονται ὁλόκληρα καί κατά τήν ὀρθήν των σειράν τά, ὑπό τῆς ὀρθῆς τυπικῆς διατάξεως, προβλεπόμενα ἀπόστιχα τοῦ ἐν λόγῳ ἑσπερινοῦ εἰς τά βοηθητικά ἐτήσια ἐγχειρίδια τῶν εἰδικῶν τυπικῶν διατάξεων καί ὁδηγιῶν, ὅταν τοῦτο ἀπαιτεῖται. Καί μᾶλλον θά ἀπαιτεῖται σχεδόν κατ᾿ ἔτος.


῞Οσον ἀφορᾷ, τέλος, εἰς τόν, μετά τό Νῦν ἀπολύεις, νεκρώσιμον κανόνα τῆς Παννυχίδος, σταθερῶς ὁριζομένου ὑπό τοῦ ΤΜΕ τοῦ πλ. β΄, παραπέμποντος "ἐν τῷ Πεντηκοσταρίῳ", τό γε νῦν ἔχον, ἄς ἐκληφθῇ οὗτος ὥς τι τό σταθερόν διά τήν ἡμέραν, ἐπειδή "οὕτω συνειθίσθη" καί ἐπειδή ἡ ἀκολουθία ἔλκει τήν καταγωγήν της ἐκ τῆς τοῦ Πεντηκοσταρίου, ὡς διαφαίνεται. Αὐτό ἄλλωστε ἐτήρει καί ὁ ἀείμνηστος Γ. Μπεκατῶρος κατ᾿ ἔτος εἰς τάς Τάξεις.


[1] Τό πρόβλημα τῆς ἀκολουθητέας τυπικῆς διατάξεως τοῦ Σαββάτου πρό τῶν ᾿Απόκρεω -Ψυχοσαββάτου, ἐντάσσεται εἰς τό γενικότερον πρόβλημα τῆς τάξεως τῶν Σαββάτων, ὅπως ὀρθότατα ἐπισημαίνουσι ὅ τε π. Γ. Ρήγας (Ζητήματα Τυπικοῦ) καί ὁ Γ. Μπεκατῶρος (Τάξις τοῦ Σαββάτου).


[2] ῾Η Παρακλητική εἰς τούς τέσσαρας κυρίους ἤχους (α΄, β΄, γ΄ καί δ΄) διά τήν Παρασκευήν ἑσπέρας καί Σάββατον πρωΐ διαλαμβάνει τήν τάξιν τοῦ Σαββάτου μέ Θεός Κύριος, ὅπου διά τά ἀπόστιχα τοῦ ἑσπερινοῦ προβλέπονται 3 μαρτυρικά καί 1 νεκρώσιμον, καί εἰς τούς τέσσαρας πλαγίους τήν τάξιν τοῦ Σαββάτου μέ ᾿Αλληλούια, ὅπου προβλέπονται 1  μαρτυρικόν (τό δ΄ ὑπολειπόμενον ) καί 2 νεκρώσιμα τοῦ ᾿Ι. Δαμασκηνοῦ, ὅπως ὁρίζει καί ἡ ἐν λόγῳ διάταξις τοῦ Τριῳδίου (πλείονα εἰς Οἰκ. Γ. Ρήγα, Ζητήματα Τυπικοῦ, σσ.134-140).


[3] ΤΜΕ, Προθεωρία, § 19, Παρακλητική, σύντομαι τυπικαί διατάξεις ὅταν ἔνι ᾿Αλληλούια είς τούς κυρίους ἤχους, Γ. Μπεκατώρου, Τάξις τῶν ῾Ιερῶν ᾿Ακολουθιῶν τοῦ Σαββάτου.


[4] ῾Η καθιέρωσις τοῦ Σαββάτου πρό τῶν ᾿Απόκρεω ὡς Ψυχοσαββάτου ἐγένετο μᾶλλον κατ' ἀπομίμησιν τοῦ Σαββάτου πρό τῆς Πεντηκοστῆς, ὡς μόνου προϋπάρχοντος. Πῶς ἐξηγεῖται ἡ παράθεσις τῶν αὐτῶν ἰδιομέλων τοῦ ᾿Ι. Δαμασκηνοῦ ὡς μονίμων δοξαστικῶν τῶν κεκραγαρίων καί τῶν ἀποστίχων τοῦ ἑσπερινοῦ, τῶν αἴνων καί τῶν ἀποστίχων τοῦ ὄρθρου, ἡ ὁποία δημιουργεῖ καί τό τυπικόν πρόβλημα εἰς τήν ἀκολουθίαν;


[5] Γνωρίζομεν ὅτι τά τῶν τριῶν ἑβδομάδων πρό τῆς ῾Αγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς (περίοδος τῶν ᾿Απόκρεω) διερρυθμίσθησαν τόν η΄ αἰ. ὅτε καί διεμορφώθη ἡ τελική καί δι᾿ ἡμᾶς ἰσχύουσα "μορφή τῆς Κωνσταντινουπόλεως" διά τόν ὑπολογισμόν καί μέτρησιν τῆς ῾Αγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς (μή συμπεριλαμβανομένης τῆς Μ. ῾Εβδομάδος) ἀπαιτούσης 6 ἑβδομάδας, ἔναντι 8 τῶν ἀρχαίων ἀνατολικῶν τύπων (μετά τῆς Μ. ῾Εβδομάδος), καί κατόπιν τούτου διεμορφώθη ὑπό τῶν Στουδιτῶν τόν θ΄ αἰ. τό σήμερον γνωριζόμενον λειτουργικόν βιβλίον "Τριῴδιον", συνθετική δημιουργία καί ἐκλογή προϋπαρχόντων τύπων (κυρίως τοῦ ἱεροσολυμιτικοῦ) καί πληθώρας ὕμνων, μέ τήν ἐξ ὑπαρχῆς διαμόρφωσιν καί κατάταξιν ὑμνολογικοῦ ὑλικοῦ καί ὁρισμοῦ χαρακτηριστικῶν θεμάτων διά τάς τέσσαρας Κυριακάς τοῦ Τριῳδίου, τοῦ Σαββάτου πρό τῆς ᾿Απόκρεω καί ὅλης τῆς ἑβδομάδος τῆς Τυρινῆς (πλείονα εἰς ᾿Ι.Φουντούλη, Λογική Λατρεία,σ.18 κ.ἑ., ᾿Α. Σμέμαν, Μεγάλη Σαρακοστή, σ.158,159 καί ἡμέτερον ἄρθρον, ῾Η νηστεία τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, ἐν http://www.saintlucas.gr).


[6] Εἴθε, τοῦ Θεοῦ εὐδοκοῦντος, νά ἐκδοθῇ διωρθωμένη καί συμπεπληρωμένη "Παρακλητική", προβλέπουσα δύο διαγράμματα τῆς ἀκολουθίας τοῦ Σαββάτου, εἰς ὅλους τούς ἤχους, ὅταν ψάλλεται μέ Θεός Κύριος καί ὅταν ψάλλεται μέ ᾿Αλληλούια, κατά τήν εὐχήν, ὑπόδειξιν καί ἐπιθυμίαν τῶν ἀειμνήστων π. Γεωργίου Ρήγα καί Γ. Μπεκατώρου.


[7] Δύο τόν ἀριθμόν δι᾿ ἕκαστον τῶν κυρίων ἤχων καί τρία δι᾿ ἕκαστον τῶν πλαγίων ἤχων.


[8]  "᾿Εν τῷ τέλει", ἕν ὡς δοξαστικόν τῶν κεκραγαρίων τῆς Παρασκευῆς καί ἕτερον τῶν αἴνων τοῦ Σαββάτου. ῾Η παράθεσις εἰς τό Τριῴδιον "ἐν τῷ τέλει" τροπαρίων κατ᾿ ἦχον, ἀφορᾷ μόνον εἰς τάς ἀκολουθίας τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς καί εἰς τά κατ᾿ αὐτάς ἀπαραίτητα πρός συμπλήρωσιν τροπάρια, τῶν ἐξειδικευμένων, κατά τήν τυπικήν διάταξιν, ἀκολουθιῶν. Τό Σάββατον πρό τῶν ᾿Απόκρεω δέν ἐντάσσεται εἰς τήν ῾Αγίαν καί Μεγάλην Τεσσαρακοστήν. Οὐδαμοῦ εἰς τό Τρῴδιον πρό τῆς καθαρᾶς Δευτέρας γίνεται ἀναφορά εἰς τά "ἐν τῷ τέλει" τροπάρια, εἰμή μόνον εἰς τά τῆς ᾿Οκτωήχου. Καί αὕτη ἡ λεπτομέρεια, πιθανόν, νά περιέπλεξεν τό θέμα τῶν ψαλησομένων ἀποστίχων τοῦ ἑσπερινοῦ τοῦ Σαββάτου πρό τῶν ᾿Απόκρεω, ἀναζητουμένων τούτων ἐκ τῶν "ἐν τῷ τέλει" τοῦ Τριωδίου, σαφῶς ἐλλιπῶν ὄντων, διά τάς χρείας τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς. Οὔτε ὑπάρχουν καί οὔτε ἀπαιτοῦνται ἀπόστιχα "τῇ Παρασκευῇ ἑσπέρας", τελουμένης κατ᾿ αὐτήν Προηγιασμένης.


[9]  Πρβλ. Μέγα Εὐχολόγιον, ᾿Ακολουθία Νεκρώσιμος εἰς ῾Ιερεῖς. Οἱ εἰδικοί περί τήν ὑμνολογίαν θά εὕρουν περισσότερα.


[10] Πρόβλημα ὑπάρχει καί εἰς ἐκείνους, εἰς τούς ὁποίους ἡ ᾿Εκκλησία κατά καιρούς ἀνέθετε τήν εὐκολοτέραν διατύπωσιν τῶν ἐτησίων τυπικῶν διατάξεων, πρός ἀνάλυσιν, διασάφησιν καί ἐπί συγκεκριμένων ἡμερομηνιῶν τοῦ ἔτους ἐφαρμογήν τῶν (οὕτως ἤ ἄλλως) περιεκτικῶν, ἀσαφῶν καί γενικῶν διατυπώσεων τοῦ ΤΜΕ, ἐπί συμπτώσει κινητῶν καί ἀκινήτων ἐορτῶν καί πρός διευκόλυνσιν τῶν ἀπειροτέρων ἱερέων καί ψαλτῶν, δίκην "τυφλοσούρτη", οἵτινες μέχρι σήμερον πολλάκις περιέπλεκον τά θέματα, ἐπιτελοῦντες τό ἀντίθετον ἀπ᾿ ὅ,τι τοῖς ἀνετέθη.

ΑΡΧΙΚΗ

Ἀρχική

Ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς

Ναός - Ἱστορία

Ἐνοριακή ζωή

Νεότητα

Πρόγραμμα μηνός

Ἐπίκαιρα

Ἄρθρα - Μελέτες

Ὀρθόδοξοι κόμβοι

Ἐπικοινωνία

Βοήθεια