Η ΑΡΧΑΪΚΗ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΗ


ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ


Γράφει ο καθ. κ. Αριστ. Πανωτής

(Εκκλησιαστική Αλήθεια 16/06/1989)

 Πριν ένα τέταρτο αιώνος όταν με τον μακαριστό μου φίλο Βασίλη Μουστάκη εκδίδαμε το Πανορθόδοξο περιοδικό "Ορθόδοξος Παρουσία" παρεκάλεσα τον αείμνηστο δάσκαλό μου Παναγιώτη Τρεμπέλα να γράψει ένα άρθρο της αρεσκείας του. Πρόκρινε ως κατάλληλο άρθρο για το πνεύμα του περιοδικού μία απόκριση του σε ερώτημα δύο 'Αλεξανδρινών ιεραρχών:"κατά πόσον ένας ιερέας μπορεί να εξοικονομήσει λειτουργικά περισσοτέρας της μίας 'Ενορίας".


Ως λύση στηριζομένη στην αρχαία Παράδοση της 'Εκκλησίας, εισηγήθηκε την τέλεση τελείας Θείας Λειτουργίας στον κεντρικό ενοριακό ναό και Προηγιασμένων Λειτουργιών στους λοιπούς Ναούς, όπου υπήρχαν εκκλησιαζόμενοι. Και τούτο επειδή ή Προηγιασμένη "δεν ετελείτο μόνο κατά τας τακτάς ημέρας της Μ. Τεσσαρακοστής καθ' ας και σήμερον. Χρήσις δε Προηγιασμένων και διάρθρωσης της λειτουργίας ταύτης μετ' άλλου μυστηρίου άπηντάτο συχνότατα και δη εν ώραις χαρμοσύναις (ως εις τον Γάμον). Έκρινε δε ότι Συνοδική απόφαση τοπικής 'Εκκλησίας, ή όποία θα ανακοινωθεί στις λοιπές 'Ορθόδοξες 'Εκκλησίες είναι ισχυρά για την επαναφορά της Προηγιασμένης σε χρήση και εκτός ήμερών νηστείας. Σε ιδιαίτερες μάλιστα συνομιλίες μας ο αοίδιμος δάσκαλος προτιμούσε την ευρύτερη εισαγωγή της Προηγιασμένης στη λατρεία, από οποιοδήποτε Νόμο για πλήρωση των ενοριακών κενών με ολιγογράμματους Ιερείς.


Μετά δεκαπέντε χρόνια από την ενδιαφέρουσα αύτή πρόταση, το επιστημονικό ανάστημα του και ο μόνος των Θεολόγων της γενιάς μου πού έκανε συστηματικές σπουδές Λειτουργικής, ο Καθηγητής 'Ιω. Φουντούλης πρόσφερε στήν 'Εκκλησία τήν άποκατάσταση τής Προηγιασμένης του Αγίου Ιακώβου ή όποία ώς πλέον άρχαϊκή άπό τήν έν χρήσει Βυζαντινή Προηγιασμένη, μέ τό Αγιογραφικό μέρος της πληρέστερο καί μέ μεταβολή τής όπισθαμβώνου ευχής και μερικών άλλων ελάχιστων σημείων, είναι ή Προηγιασμένη για κάθε Μυσταγωγία όπου δεν δύναται να τελεσθεί Θ. Λειτουργία. Και αυτό βέβαια κατόπιν Συνοδικής αποφάσεως της Τοπικής 'Εκκλησίας, δεδομένου ότι δεν είναι κάποια καινοτομία, άλλά μία επαναφορά αρχαίας Τάξεως λατρείας, πού ατόνησε για διαφόρους λόγους.


Για να γίνει το ιερό κείμενο περισσότερο γνωστό στον Κλήρο και στον Λαό από τον στενό κύκλο των Ιεροσπουδαστών, προέβην στην έκδοση λειτουργικής φυλλάδας κατάλληλα αναπτυγμένης κατά την παλαιοχριστιανική τελετουργική πράξη, μετά από πολλές φροντιστήριακες τελέσεις κατά τη διδασκαλία μας στα Εκκλησιαστικά Σχολεία των Αθηνών, στα όποία διακονήσαμε επί μια δεκαπενταετία . Παρά το γεγονός της μεγάλης καθυστερήσεως της εκτυπώσεως ή υποδοχή της φυλλάδας είναι συγκινητική από τον Λαό του Θεού, εκφραστή της Συνειδήσεως της 'Εκκλησίας. Όπου τελέσθηκε ή Προηγιασμένη του Αγίου Ιακώβου, κατά την εβδομάδα προ των Βαΐων, πλήθη Λαού εκκλησιάσθηκαν και ένα 60 - 70% προσήλθαν στη Θεία Κοινωνία σε αντίθεση με τις πρωινές Προηγιασμένες στις όποίες ελάχιστοι, κυρίως μεγάλης ηλικίας προσέρχονται και αυτοί σπάνια προσεγγίζουν το Αγιο Ποτήριο. Με κατάνυξη συμμετείχαν πλήθη λαού στην όλη Μυσταγωγία.


Σε αυτό συνετέλεσε ή ολοκληρωμένη μορφή του Εσπερινού, ή άριστη ανάγνωση τών Αγιογραφικών περικοπών μετά των ψαλλομένων Προκειμένων τους, ή θέση του Πρεσβυτερίου εν μέσω του Λαού στη Σολέα, ή λιτανευτική εισόδευση στο Άγιο Βήμα, ή μυσταγωγική απόθεση των Προηγιασμένων επί της Αγίας Τραπέζης , ή αρχαϊκή Μετάδοση του Σώματος Χριστού και ή Μετάληψη του Αίματος Χριστού . Σημαντική ήταν ή επάνοδος στον αρχαίο χρωματισμό των Αμφίων του Κλήρου και της Αγίας Τραπέζης. Μετέβαλε τις διαθέσεις ή αποφυγή του μακάβριου μαύρου χρώματος, κατάλοιπου της "Μπέλ Επόκ", πού από τη Ρωμαιοκαθολική Δύση δια του Ρωσικού Κλήρου εισήλθε από άγνοια πριν λίγες δεκαετίες και στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία και μεταποίησε τους Ιερούς Ναούς σε σκηνικούς χώρους "αποθεώσεως" του πένθους και του θανάτου. Η αλλαγή αυτή χρωματισμού είχε βαθειά επίδραση στην όλη ατμόσφαιρα των καρδιών. Η απόγνωση πού επιβάλλει το μαύρο χρώμα αντικαταστάθηκε με την ιεροπρέπεια του βασιλικού βαθυπόρφυρου χρώματος πού υποδέχεται τον Ερχόμενο Κύριο στα Αχραντα αντίτυπα του Σώματος και Αίματός Του και μεταλλάσσει την ψυχική κατάσταση των εκκλησιαζόμενων από "μαύρη και άχαρη" σε "φοινιχθείσα τω πνεύματι" - "κατακόκκινη από τη Χάρη" του Θεού. Είναι τραγικό λάθος να ταυτίσουμε τις Προηγιασμένες μας με το πένθος.Τα Προηγιασμένα Αγια προέρχονται από την ιερουργία του τελείου Πασχαλίου Μυστηρίου, έστω και προσφερόμενα σήμερα κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Το Σώμα και το Αίμα του Βασιλέως Χριστού δεν είναι "πενθηφόρο" Μυστήριο, αλλά "χαροποιό" και σωτήριο για την ανθρωπότητα και ή λιτάνευση και προσφορά Τους αξίζει ύψιστες τιμές μέσα σε χρώμα πού προσήκει στο βασιλικό Του αξίωμα και αυτό δεν είναι άλλο από το βαθυπόρφυρο.


'Η τέλεση της Προηγιασμένης του 'Αγίου Ιακώβου σε δύο κεντρικούς Ναούς των 'ΑΘηνών, του 'Αγίου Λουκά Πατησίων και της 'Αγίας Ζώνης Κυψέλης, μέσα σε αυστηρά ενοριακή προσέλευση πιστών, απέδειξε πώς ο Λαός του Θεού είναι υπερώριμος για να συμμετάσχει σε αρχαιότερες μορφές λατρείας και αν αυτές είναι πιο αναπτυγμένες. Προτιμά να ακροάται τον Βιβλικό Λόγο μεταξύ των ψαλλομένων Προκειμένων και την ερμηνεία Του, κατά την καθορισμένη από τους Πατέρες στιγμή και όχι ετεροχρονισμένη στο... Κοινωνικό, όπου η κατάνυξη των προς Μετάληψη ψυχών για κανένα λόγο δεν επιτρέπεται να περισπάται με ρητορικά σχεδιάσματα. 0 Λαός θέλει να βλέπει κατ' ενώπιον του τον "εντολοδόχο" του ιερέα να προίσταται όντως της όλης Συνάξεως της 'Εκκλησίας.


Το εκκλησίασμα θέλει να συμψάλλει και να συμπροσεύχεται υπό την καθοδήγηση του ιεροψάλτη, και όχι να παρακολουθεί σιωπώντας τους μελωδικούς σχεδιασμούς του πού κάποιες φορές "βοούν ατάκτοις και κραυγαίς" "κάν ψάλλουν" "εκ διφθέρας", όπως επιτάσσουν οι Κανόνες. Καιρός είναι ο κατώτερος αυτός Κληρικός από του Ψαλτηρίου του να αναλάβει την ευθύνη μουσικής εκπαιδεύσεως και διευθύνσεως όλης της Συνάξεως όπως γίνεται στη Ρωσική Εκκλησία. Εκεί όλος ο Λαός συμψάλλει ολόκληρες ωδές και πλήθος βασικών τροπαρίων και Προκειμένων και άλλων πολλών, πού προκαλούν το θαυμασμό μας για τον συγχρονισμό και την ομοφωνία του πιο ετεροκλήτου εκκλησιάσματος. Η απομόνωση του ιεροψάλτη από αυτούς πού εκπροσωπεί, πρέπει σύντομα να ξεπεραστεί, γιατί αν άλλες εποχές ήταν χρήσιμη, τώρα είναι επιζήμια για την ευσέβεια και για τη συλλειτουργία Κλήρου και Λαού.


Για να προχωρήσουμε στη βαθύτερη λειτουργική μας αναγέννηση χρειάζεται, όχι μόνον ή αποκατάσταση και σωστή έκδοση των λειτουργικών και υμνολογικών μας κειμένων, όχι μόνον ή σωστή θεωρητική και πρακτική μόρφωση των Λειτουργών και των ιεροψαλτών, όχι μόνο ή συγκρότηση πρότυπων Χορών και ή διάδοση των σωστών ψαλμάτων με τους νέους τρόπους της υψηλής τεχνολογίας, αλλά τολμηροί βηματισμοί προς το εκκλησίασμα, μέσα στο πνεύμα της αποκαταστάσεως της Παραδόσεως και όχι της καιvοτομίας. Η υποδοχή πού έγινε τα τελευταία χρόνια στην αποκαταστημέvη τέλεια και προηγιασμένη λειτουργική πράξη της Αγίας Σιών από τη Συνείδηση της απανταχού Ορθοδοξίας, το ανώτατατο αυτό κριτήριο της αυθεντίας στην Αγία μας Εκκλησία, φανερώνει πώς το Πλήρωμα της Εκκλησίας, ο Κλήρος και ο Λαός, είvαι πανέτοιμοι να συνοδεύσουν παρακλητικά κάθε σχετική πρωτοβουλία της διοικούσης Εκκλησίας, αρκεί να επιβλέψει το "γεώργιοv" του Θεού, με την εμπρέπουσα διορατικότητα και τόλμη. Μήπως όλα αυτά δεv είναι δύο από τα βασικά χαρίσματα της επισκοπικής άξίας ;

ΑΡΧΙΚΗ

Ἀρχική

Ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς

Ναός - Ἱστορία

Ἐνοριακή ζωή

Νεότητα

Πρόγραμμα μηνός

Ἐπίκαιρα

Ἄρθρα - Μελέτες

Ὀρθόδοξοι κόμβοι

Ἐπικοινωνία

Βοήθεια