ΚΑΙΡΟΣ ΕΥΦΡΟΣΥΝΟΣ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ


Τοῦ Καθηγητοῦ κ. Παναγιώτη ᾿Ι. Σκαλτσῆ


"Φαιδρῶς εἰσδεξώμεθα, τῆς νηστείας τήν εἴσοδον πιστοί....

φαιδροί γεγονότες ταῖς θείαις ἀρεταῖς"


(ἀπό τήν ὑμνογραφία τῆς ᾿Εκκλησίας)


῾Η νηστεία τῆς Μεγ. Τεσσαρακοστῆς ἄρχισε νά διαμορφώνεται στήν ᾿Εκκλησία ἀπό τό πρῶτο μισό τοῦ β΄ μ.Χ. αἰώνα καί στά τέλη τοῦ δ΄ καί ἀρχές τοῦ ε΄ αἰ. εἶχε πιά ὁλοκληρωθεῖ ἀριθμητικά, ὡς περίοδος πνευματικῆς προετοιμασίας γιά τήν ὑποδοχή τοῦ Πάσχα καί τῆς ᾿Ανάστασης.


᾿Αρχικά ἡ "Πασχάλεια νηστεία" ἦταν δύο μέρες, ἀργότερα ἔγινε μία βδομάδα καί τελικά κατά τό πρότυπο τῆς τεσσαρακονθήμερης νηστείας τοῦ Μωυσῆ, τοῦ ᾿Ηλία καί Αὐτοῦ Τοῦ Κυρίου - "καί νηστεύσας ἡμέρας τεσσαράκοντα καί νύκτας τεσσαράκοντα..." (Ματθ. 4, 2) - , ἐπικράτησε ἡ διάρκειά της νά εἶναι σαράντα μέρες. Μαρτυρίες γι᾿ αὐτή τήν περίοδο, ἔχουμε τόσο ἀπό τούς Πατέρες, ὅσο καί ἀπό τίς Οἰκουμενικές καί Τοπικές Συνόδους τῆς ᾿Εκκλησίας.


῾Η ᾿Εκκλησία καλεῖ τούς πιστούς αὐτές τίς μέρες νά ζήσουν τή νηστεία· νά συνειδητοποιήσουν περισσότερο τήν ὑπαρξιακή της σημασία καί νά ἐννοήσουν τόν πνευματικό της ρόλο, πού δέν εἶναι ἄλλος ἀπό τήν ἀνανέωση, τήν ἐγρήγορση, τήν κάθαρση, τήν αὐτοκριτική, τήν ἀναζήτηση τῆς ἐσωτερικῆς εἰρήνης καί τῆς ἐν Χριστῷ ἐλευθερίας.


Δυστυχῶς ὁ ἄνθρωπος καί ἰδιαίτερα ὁ σημερινός, μή μπορώντας νά αὐτοπαραιτηθεῖ ἀπό τίς διεκδικήσεις τῆς εὐζωίας καί τίς προκλήσεις τῆς κατανάλωσης, θεωρεῖ τή νηστεία ὡς ἀπειλή τοῦ εὐδαιμονισμοῦ του καί ὄχι ὡς δυνατότητα ὑπέρβασής του. Τή βλέπει ἐκφοβιστικά, ὡς ἁπλή στέρηση τῶν ὑλικῶν πραγμάτων καί ὄχι ὡς "τῶν κακῶν ἀλλοτρίωση" καί μέσο ἀπαλλαγῆς ἀπό "ὅσα τόν νοῦν ἐπιθολεῖ τόν ἀνθρώπινον" (Μ. Βασίλειος), δηλαδή ἀπό ὅσα θολώνουν καί σκοτίζουν τό νοῦ τοῦ ἀνθρώπου.


᾿Ασφαλῶς γιά νά ἀγαπήσει κανείς τή νηστεία, θά πρέπει νά τή δεῖ ρεαλιστικά, ὡς "βία φύσεως", "πονηρῶν ἐννοιῶν ἐκκοπή" καί "νοός φυλακή" (ἅγ. ᾿Ιωάννης τῆς Κλίμακος). Νά ἐκτιμήσει τή σημασία πού ἔχει γιά τόν ἁγιασμό τοῦ σώματος καί τήν κάθαρση τῆς ψυχῆς, καθώς ἐπίσης καί τίς προοπτικές πού ἀνοίγει στόν καθένα μας γιά τόν ἐπαναπροσδιορισμό τῶν σχέσεών μας μέ τό Θεό, τόν ἑαυτό μας καί τόν συνάνθρωπο.


῎Ετσι, λοιπόν, πέρα ἀπό ὁποιαδήποτε κοντόθωρη καί περιορισμένη ἐρμηνεία τῆς νηστείας, γιά τήν ἐκκλησιαστική συνείδηση καί πρακτική εἶναι ἄσκηση, ὅραμα καί στάση ζωῆς. ῎Ασκηση στήν ἀγάπη, τήν ἐλευθερία, τό μέτρο. Στοιχεῖο τῆς νέας ἐν Χριστῷ ζωῆς, ἀλλά καί ὅραμα τῆς τοῦ Θεοῦ Βασιλείας, ἀφοῦ "τῆς μελλούσης ζωῆς εἰκών· τῆς ἀφθάρτου διαγωγῆς μίμημα" (᾿Αστέριος ᾿Αμασείας).


Σχολιάζοντας λίγο περισσότερο τά παραπάνω, πρέπει νά τονίσουμε, ὅτι ἡ νηστεία εἶναι ἄσκηση ἀγάπης, διότι ἀπαιτεῖ τήν προσφορά καί τή θυσία γιά τόν ἔχοντα ἀνάγκη ἄνθρωπο. Αὐτός πού νηστεύει καί δέν προσφέρει στόν πεινώντα "τόν ἄρτον αὐτοῦ, ματαιοῖ (καθιστᾶ ἄχρηστον) τήν νηστείαν αὐτοῦ· ἄκαρπός ἐστιν, ἀμετάδοτος ἡ νηστεία" (Εὐσέβιος ᾿Αλεξανδρείας). Οὔτε εἶναι δυνατόν νά νηστεύει κανείς ἀπό τίς τροφές καί στήν πράξη νά κατασπαράσσει τόν ἀδελφό του· "κρεῶν οὐκ ἐσθίεις, ἀλλ᾿ ἐσθίεις τόν ἀδελφόν" (Μ. Βασίλειος).


Εἶναι ἡ νηστεία ἐπίσης ἄσκηση ἐλευθερίας, διότι δέν προβάλλει ὡς ἀποθέωση τῆς ὑποκρισίας ἤ ὡς ψεύτικο παραπέτασμα τοῦ ἐσωτερικοῦ μας κενοῦ - "ὅταν νηστεύητε, μή γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταί σκυθρωποί" (Ματθ. 6,16) - , ἀλλά ὡς εἰλικρινής ἀγώνας ἀπελευθέρωσης τῶν αἰσθήσεων τῆς ἐμπαθοῦς νεκρώσεως. Γιαυτό εἶναι "καλός ὁ τῆς νηστείας ἄρτος, ἐπειδή τῆς ζύμης ἐστί τῶν ἡδονῶν ἐλεύθερος" (Νεῖλος ᾿Ασκητής).


Εἶναι ἀκόμη ἄσκηση μέτρου, ἰσορροπίας καί συμφιλίωσης μεταξύ ψυχῆς καί σώματος· "νηστεία ἐστίν εἰρήνη κοινή ψυχῆς καί σώματος, ἀτάραχος ζωή, εὐσταθής πολιτεία" (᾿Αστέριος ᾿Αμασείας). Στήν οὐσία ἡ νηστεία δέν εἶναι μιά μεμονωμένη πράξη τυπολατρικῆς μορφῆς, ἀλλά συνιστᾶ στάση ζωῆς γνήσιας καί ἰσορροπημένης. Στοχεύει στή μεταμόρφωση καί τόν ἁγιασμό τοῦ ἀνθρώπου καί προϋποθέτει μιά γενική ἀνανέωσή του, γιατί διαφορετικά μοιάζει μ᾿ ἕνα καινούργιο "μπάλωμα" σέ παλιό ροῦχο, πού ἀντί νά ἐνώνει τό σχίσιμο δημιουργεῖ μεγαλύτερο.


"᾿Εάν ἡ νηστεία ἐπρυτάνευε στή ζωή μας - λέει ὁ Μέγας Βασίλειος - δέν θά ἦταν τόσο πολυστένακτος ὁ βίος μας καί γεμάτος ἀπό κατήφεια. Διότι εἶναι φανερό, ὅτι θά ἐδίδασκε σ᾿ ὅλους μας, ὄχι μόνο τήν ἐγκράτεια ἀπό τά βρώματα, ἀλλά καί ὁλοκληρωτική φυγή καί ἀποξένωση ἀπό τή φιλαργυρία καί ἀπό τήν πλεονεξία καί ἀπό κάθε κακία. Αὐτά ἐάν εἶχαν ἀποβληθεῖ, τίποτε δέν θά ἐμπόδιζε νά ζοῦμε τή ζωή μας μέ βαθειά εἰρήνη καί ἀταραξία".


Εἶναι φανερό, λοιπόν, πώς τήρηση τῆς νηστείας σημαίνει ἀναζήτηση τῆς ζωῆς, τῆς ἐσωτερικῆς χαρᾶς καί τῆς ψυχοσωματικῆς εἰρήνης καί εὐεξίας. Γιαυτό καί δίκαια ἡ ᾿Εκκλησία θεωρεῖ τήν περίοδο αὐτή "καιρό εὐφρόσυνο τῆς νηστείας". Καιρό εὐφροσύνης τῆς ψυχῆς, πνευματικῆς τρυφῆς, γαληνότητας τοῦ προσώπου, εἰρηνικῆς πορείας, πού μέσα ἀπό τόν ἐκκλησιαστικό τρόπο ζωῆς, ὁδηγεῖ στή θέα τῆς δόξας καί τοῦ κάλλους τοῦ Θεοῦ.

ΑΡΧΙΚΗ

Ἀρχική

Ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς

Ναός - Ἱστορία

Ἐνοριακή ζωή

Νεότητα

Πρόγραμμα μηνός

Ἐπίκαιρα

Ἄρθρα - Μελέτες

Ὀρθόδοξοι κόμβοι

Ἐπικοινωνία

Βοήθεια